ARŞİVİM HERKESE AÇIK

Soydan, 2003 yılından beri Akif ile ilgili ne varsa koleksiyonuna eklemiş. Koleksiyonunda yer alan parçaları ise şöyle anlatıyor. “Mehmet Akif’in ben de üç yüze yakın kitabı var. Tercüme ettiği kitaplar, derleme kitaplar ve kendi hakkında yazılan kitaplar ve özel sayı mecmualar var. Bunun haricinde kendisine ait objeleri biriktirdim. Fotoğrafları, şiirleri, saati, kartiviziti, baytarlık mesleğinde kullandığı bir kitabı ve mührü var.” Mehmet Akif’in çok mütevazı bir hayatı olduğunu hatırlatan Soydan, çok az eşyanın günümüze kadar ulaştığını söylüyor. Ayrıca Soydan, biriktirdiği Akif arşivinin herkese açık olduğunu ve herkesin gelip faydalanabileceğinin de altını çiziyor. Soydan, Akif’in hayatını incelerken bir konuya dikkat çekiyor. O da Akif’in muhalif çevrelerle olan ilişkisi. Soydan, anlatıyor; “Mehmet Akif’in Lübnan seyahatine gittiğinde ziyaret ettiği kişilerden birisi filozof Rıza idi. Filozof Rıza ile düşünce olarak zıt kutuplarda olduğunu biliyoruz. Hatta Rıza Tevfik gençlere karşı yaptığı bir konuşmada, Tevfik Fikret’i yüceltip “Kahrolsun Mehmet Akif” demiş birisi.. Ancak buna rağmen Mehmet Akif’in muhalifleri dahil, onun karakterini yüceltici ifadeler kullanmışlardır. Kötü bir şair ya da şair değil demişlerdir, Türk değil, demişlerdir fakat karaktersiz ya da şahsiyetsiz dememişlerdir.” Peki Mehmet Akif hak ettiği değeri gördü mü? Soydan’a göre bunun cevabı, gayri resmi de evet, ama resmi de yetersiz. “Millet olarak Akif’e çok ehemmiyet verilmiştir. Safahat kitabı Türkiye’de Kuran’dan sonra en çok satılan kitaplardan biridir. Bu cepheden baktığımızda Akif sayılıp sevilmiştir. Bir çok yönünü bir tarafa bırakarak sadece bu ülkenin milli marşının şairi olması dolayısıyla ehemmiyet verilmesi gerekir. Fakat resmi manada bunu göremiyoruz. Türkiye’de hala Mehmet Akif adına açılmış bir müze yok. Yaşadığı yer doğduğu ev gibi detaylar meçhulde duruyor.”

Mektuplarında oğlu Emin’e sitem ediyor

Mehmet Akif’in şiirlerinde kendisi yok. Şiirlerinde kendi dertlerine hiç değinmemiş. Sadece torununa yazdığı bir çocuk şiiri var o kadar. Peki biz onu nasıl tanıyacağız? Mehmet Akif Ersoy, çocuklarına, torunlarına mektuplar yazmış. Soydan, bu mektuplarıın fiziki özelliklerini şöyle tarif ediyor: “Mektupları basit sayfalara yazmış. Bunların bazılarını mürekkeple, bazılarını da kurşun kalemle yazmış. Kitabının bir sayfası bile kırışmadan bana kadar ulaştığını var sayarsak düzenli olduğunu söyleyebiliriz. Üzerinde bir takım notlar filan var. Karalama ya da satırların altını çizmemiş.” Mektupların içeriğine gelince.. Bunların çoğunu torunlarına ve kızı Suad Hanıma yazmış. Akif’in özel yazışmalardaki karakterinin bilinenin aksine yumuşak, ilgili ve nasihatçi olduğunu görüyoruz. Rüyan şöyle devam ediyor: “Ailesine yazdığı mektuplarda Suad Hanım’a nasihatlar var. Halinizden neden şikayet ediyorsunuz diye kızgınlık var. Kendisi son derece kanaatkar. Eşref Kuşçubaşı’na yazdığı bir mektupta yirmi lira gibi bir borç istiyor. Varsa gönder yoksa benim için başkasından borç alma diyor. Akif’in yakın dostu Abbas Halim Paşa çok zengin olmasına rağmen ondan para istemeye tenezzül etmemiş. Arkadaşı çok zengin olmasına rağmen kendi maddi durumu hiç iyi olmamış. Peki ya çocukları? Onlar nasıl bir maddi hayat sürdü. Soydan, bilinenin aksine sefil bir yaşam sürmediklerini söylüyor; “Hepsi maddi sıkıntı yaşamadı. En azından maaşları ve belli bir gelirleri var. Zengin değillerdi ama muhtaç da olmamışlardır. Emin Beyin özel bir durumu var. Askerlik yaparken yanındaki asker arkadaşlarına Kuran okutuyor ve bundan dolayı hapse atılıyor. Hapisten kaçıyor. Kötü macerayla bir hayata başlıyor. Sonra iş bulamaması onu olumsuz etkiliyor.” Soydan, Akif’in mektuplarında oğlu Emin’e karşı sitemkar olduğunu söylüyor. “Ders çalışmadığı için Emin’den şikayet ediyor.” Akif’in eşi İsmet Hanım’ın kızlarına yazdığı iki üç mektup dışında Akif’e yazdığı hiç bir mektup yok. İşin bir ilginç yanı Soydan, Mehmet Akif’e gelen mektupların hiç birine rastlamamış. İsmet Hanım’la ilgili hiç bir bilgi ya da fotoğrafın olmadığını söyleyen Soydan, ailesinin insanlardan uzak bir yaşam sürdüğünü söylüyor.

Bilinmeyen çok şey var

Soydan, Mehmet Akif’e dair keşfedilecek çok şey olduğunu, bundan sonraki süreçte daha fazla da çıkabileceğini söylüyor. “Mısır hayatı bizim için bir meçhuldür. Mısır hayatını, muallimliğini, kimleri okuttuğunu, kimlere hangi dersleri verdiğini bilmiyoruz.” Soydan, Mehmet Akif’in ünvanlarını ise şöyle sıralıyor; Güreşlere katılan bir Pehlivan. Gençliğinde düğün ve derneklerde güreşmiş. Baytar, muallim, müderris, siyasetçi, harp adamı, muharir ve müterkim.
Kübra sönmezışık
Yenişafak

“Kızım Suat, sakın firak dolu nâmeler yazma” diyordu Milli şairimiz Mehmet Akif Ersoy, kızına gönderdiği bir mektupta. Ersoy’un Mısır’daki sürgün yıllarında kızı Suad Hanım’a, damadı Ahmet Bey’e ve torunu Ferda’ya yazdığı mektuplar ve gönderdiği fotoğraflar ilk kez gün yüzüne çıktı.

Eyüp Belediyesi’nin katkılarıyla Timaş Yayınları’nın Görsel Tarih serisinden okura ulaşan Firaklı Nâmeler adlı kitabı Ömer Hakan Özalp yayına hazırladı.

Kendi ülkesinde gördüğü baskılar sebebiyle gönüllü bir sürgünü tercih eden Mehmet Akif, 1925-1936 yılları arasında dönmemek üzere Mısır’a gider. Kendisi bu gidişin gerekçesini dostlarından Şefik Kolaylı’ya “Arkamda hafiye gezdiriyorlar.

Ben, vatanını satmış ve memlekete ihanet etmiş adamlar gibi muamele görmeye tahammül edemiyorum. İşte, bundan dolayı gidiyorum” sözleriyle açıklar.

İyilik bildiren iki satıra hasret

Arkadaşı Abbas Halim Paşa’nın daveti üzerine önce kendisi daha sonra iki oğlu Emin ve Tahir’le eşi İsmet Hanım’ı da alarak Mısır’a giden Mehmet Akif, burada kaldığı süre zarfında geride kalan evlatlarına Mısır’daki yaşantılarını anlatan mektuplar yazar.

Akif’in gönüllü sürgün günlerine dair özel bilgiler ihtiva eden bu fotoğraf ve mektuplardan oluşan koleksiyon, İstiklâl şairinin vatan hasreti ve baba şefkatini gözler önüne serer. Kızı ve damadıyla yaptığı mektuplaşmaların her satırında bu derin özlemin izlerini görmek mümkün.

Öyle ki çocuklarından gelen mektuplar biraz geciktiğinde yaptığı tatlı-sert sitemlerle onlardan gelecek ‘iyilik’ bildiren iki satırı nasıl büyük bir heyecanla beklediğini anlatmaya çalışır.

Mehmet Akif “bülbülsüz diyar” dan gönderdiği firaklı nâmelerde sık sık meslektaşı olan damadına “vatan”a hizmet etmeyi öğütlüyor, kızına ise haline şükretmesi gerektiğini hatırlatıyor.

Mektuplarında neler yazdı?

İlki 1 Mart 1928, sonuncusu 23 Mart 1936 tarihini taşıyan mektuplar Mısır Hilvan’dan Milas, Erciş ve Beytüşşebab’da yaşayan kızı Suad Hanım’la damadı Ahmet Bey’e gönderilmiş. Mektuplardan 43′ü Akif’e, 3′ü eşi İsmet Hanım’a, bir tanesi de oğlu Emin’e ait.

Mektuplar dosya sayfasına arkalı önlü yazılmış ve bu mektuplar bir tarafı Suad Hanım’a diğer tarafı Ahmed Bey’e olmak üzere genellikle çift taraflı olarak kaleme alınmış.

Torunlarının sağlıkları, okumaları, yeme-içmeleri, kızının ev işleri, meşgaleleri, komşularıyla ve çevreleriyle ilişkileri, -meslektaşı olan- damadının tayini, mesleki işleri gibi şahsi hayatlarına; hayvan beslemek, odun-kömür ve yiyecek gibi ev hallerine, yaşadıkları şehirlere ve hava durumlarına dair bilgiler istenilen, hayatın sıkıntılarına karşı birtakım nasihatlar içeren mektuplarda Akif, hanımı, çocukları Emin ve Tahir’e ve Mısır’daki yaşantılarına ilişkin bilgiler veriyor.

Akif’in baba şefkatiyle yaptığı nasihatler de mektupların en etkileyici satırları arasında öne çıkıyor.

Mehmet Akif kızını nasıl cezalandırdı!

Bihî Suad,

Mektubunuz çok geciktiği için annen alabildiğine sinirlenmişti. Kaç kereler bu hususta ricada bulunmuştum, aman üç-beş satırlık âfiyet haberlerinizi bir an evvel yollayın demiştim.

Nedense bir-iki mektuptan sonra ihmale başlıyorsunuz. Ceza olarak ben de bu sefer cevabımı hayli tehir ediyorum ve gayet kısa yazıyorum. İkinci bir ceza olarak resmimi ne sana hediye ediyorum, ne de Ahmed’e! Ferda Kadın’a yolluyorum.

Havalarınız hâlâ iyi mi gidiyor? Ferdâ nasıl?

Annen hayli zamandır pek iyi idi. Sıkıldı bir kere göğsü tuttu. İki-üç gündür de parmaklarında dolama gibi şişlikler hasıl oldu. Zavallıyı uyutmuyorlar. Bir gün gidebilirse hekime parmaklarını gösterip ilaç alacak.

Mahsus gözlerini öpüyor. Benim tarafımdan Ferda’yı öpüver olmaz mı?

Allah’a emanet ol Suad Hanım.

Baban Mehmet AKİF

TARAF GAZ.

Denizli Belediyesi, İstiklal Marşı’nın şairi Ersoy’un 7 ciltlik eseri ‘Safahat’tan yola çıkarak hazırlanan ‘Safahat: Akif dönüyor. Ya siz, neredesiniz?’ isimli oyunu sahneledi. Pamukkale Üniversitesi Kongre ve Kültür Merkezi’ndeki etkinliğe Denizli Belediye Başkan Yardımcısı Şamil Çınar, Mahmud Güngör, PAÜ Rektörü Prof. Dr. Hüseyin Bağcı, belediye eski başkanlarından Ali Aygören, çok sayıda akademisyen ve yüzlerce izleyici katıldı. Oyuna ilgi büyük olunca, salonun tüm merdivenleri izleyicilerle doldu. Uğur Uzunok’un yazdığı, Hilali Hasanov’nun yönetmenliğini üstlendiği tek perdelik oyunda, Mehmet Akif Ersoy’u oyuncu Ahmet Yenilmez canlandırdı.

Mehmet Akif Ersoy’un eseri Safahat’ın, şairin hayatından kesitlerle izleyiciye sunulduğu tek kişilik oyunda, şairin edebi kimliği, örnek kişiliği, ahlaki değerlere bağlılığı vurgulanırken, Ersoy’un sıkıntı ve yokluklar içinde geçen ömrünü, kültürel değerleri korumaya ve vatanına adadığına işaret edildi.Yaklaşık 1 saat süren oyun, ayakta alkışlandı. Ünlü tiyatrocu Yenilmez, şair Mehmet Akif Ersoy’un öldüğü evin müze şekline dönüştürülmesi için izleyicilerden yetkililere mail göndererek destek vermeleri çağrısında bulundu. Başkan Yardımcısı Şamil Çınar ve Rektör Prof. Dr. Hüseyin Bağcı, oyunun ardından sanatçıya plaket takdim etti.

Denizli Belediyesi Safahat oyunu sonrasında Emin Akif Ersoy tarafından yazılan ‘Babam Mehmet Akif Ersoy’ kitabını izleyicilere hediye etti.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Sanat ve Meslek Eğitimi Kursları (İSMEK), başta Osmanlıca branşı kursiyerleri olmak üzere, şair Mehmet Akif Ersoy’u ve onun Safahat adlı eserini orijinal diliyle tanımak isteyen tüm İstanbullular için ‘Safahat Okumaları’ düzenliyor.

Alınan bilgiye göre, ilki 26 Aralıkta gerçekleşen ve birer aylık aralıklarla Haziran ayına kadar Fatih Ali Emiri Kültür Merkezi’nde sürmesi planlan etkinlikte, şairin fikir ve düşünce dünyası ile ‘Safahat’ adlı eseri tüm boyutlarıyla analiz ediliyor.

Katılımcıların da şiirler okuyarak ve düşüncelerini dile getirerek katkı sağladıkları Safahat Okumaları’nın hazırlanması ve sunumunu ise İSMEK Osmanlıca Zümre Başkanı Murat Albayrak ile İSMEK Üsküdar Türk İslam Sanatları Kursu usta öğreticisi Dr. Zehra Öztürk birlikte gerçekleştiriyor.

İSMEK kursiyerleri ile birlikte herkesin ücretsiz olarak katılabildiği ‘Safahat Okumaları’nın takvimi ve okunacak şiirler ise şöyle:

16 Ocak 2010 ‘Selma’
27 Şubat 2010 ‘Bülbül’
27 Mart 2010 ‘Çanakkale Şehidleri’
17 Nisan 2010 ‘Ahiret Yolu’
22 Mayıs 2010 ‘Bir Ariza-Bir Gece’
12 Haziran 2010 ‘Kocakarı ile Ömer’

1.Kitap: (Safahat) 1908-1910 yılları arasında yazılmış sosyal ve tarihi manzum hikayeleri ,manzum tasvirleri ,istibdadı kötüleyen şiirleri içine almaktadır.
2.Kitap: (Süleymaniye Kürsüsü’nde) Türk bayrağı altında İslam birliğini telkin amacıyla yazılmış , Rusya Türklerinden A. İbrahim Efendinin Süleymaniye ‘de verdiği bir vaaz şeklinde düzenlenmiştir.Güzel tasvirler , manzum fıkralar , zamanın geriliğini anlatan parçalar vardır.
3.Kitap: (Hakkın Sesleri) Bazı ayet ve hadislerin manzum yorumlarıyla Türk Halkını , İslam Birliği içinde iyimserliğe , kurtuluşa , yükselişe çağırır, yaraları tedaviye çalışır.
4.Kitap: (Fatih Kürsüsünde) İkinci kitapta adı geçen vaaz burada da daha olgun ve sistemli olarak “marifet ve fazilet” konularını işler.
5.Kitap: (Hatıralar)Şairin 1.Dünya Savaşı yıllarında yaptığı Berlin,Mısır ve Necid seyahatlerinin ibretli hatıraları olarak batıyı ve bizi değerlendirmesi bakımından önemlidir.
6.Kitap: (Asım) Aruza ve Türkçe’ye hakimiyeti bakımından en güzel eseri sayılan bu kitapta memleketi kurtaracak gençliğin sembolü olarak “marifet ve faziletle “ yüklü Asım ve nesli için sohbet tarzında düşünceler dile getirilir.
7.Kitap: (Gölgeler) Kurtuluşu müjdeleyen şiirleri ile Mısır’da yazdığı dini-lirik , karamsar ve bezgin manzumelerden oluşmaktadır.